آموزش قانون کار جامع قسمت 1
قواعد امری قانون کار: خط قرمزهای روابط کارگر و کارفرما چیست؟
ماهیت آمرانه قانون کار یکی از مهمترین و اساسیترین مفاهیمی است که هر کارفرما، مدیر منابع انسانی و کارگری باید به طور کامل با آن آشنا باشد. این ماهیت، تضمینکننده این اصل است که حداقلهای حمایتی در روابط کار، با هیچ توافق کتبی یا شفاهی قابل نقض نیستند.
به زبان ساده، بخش بزرگی از مواد قانون کار ایران جزو قواعد امری (Imperative Rules) محسوب میشوند. این قواعد مانند یک دیوار محافظتی عمل میکنند که کارفرما و کارگر، حتی با توافق دوطرفه، نمیتوانند از آن عبور کنند.
🔬 تفاوت قواعد امری و قواعد تکمیلی چیست؟
قوانین حقوقی به دو دسته تقسیم میشوند:
قواعد تکمیلی (Dispositive Rules): قوانینی که طرفین قرارداد میتوانند با توافق، برخلاف آنها عمل کنند (مانند تعیین نحوه پرداخت پاداشهای غیرالزامی).
قواعد امری (آمرانه): قوانینی که هرگونه توافق مغایر با آنها، باطل و فاقد اثر قانونی است. قانون کار در اکثر موارد، از این دسته پیروی میکند.
🔎 چرا قانون کار، ماهیتی آمرانه دارد؟
قانونگذار با درک اینکه در قرارداد کار، کارگر معمولاً طرف ضعیفتر و نیازمندتر است، این قواعد را وضع کرده تا از استثمار جلوگیری کند. اگر قانون کار صرفاً تکمیلی بود، هر کارفرمایی میتوانست در قرارداد، حق بیمه، حداقل دستمزد یا مرخصی را از کارگر سلب کند.
🚨 مصادیق کلیدی قواعد آمره در قانون کار ایران
شناخت این مصادیق برای جلوگیری از ابطال بندهای قرارداد یا محکومیت در هیئتهای حل اختلاف ضروری است:
حداقل دستمزد قانونی (ماده 41): هیچ قراردادی نمیتواند دستمزد یا حقوق کارگر را کمتر از مبلغ مصوب شورای عالی کار تعیین کند. این بند مطلقاً باطل است.
حداقل مرخصی استحقاقی (ماده 64): مرخصی سالانه 30 روز (با احتساب جمعهها) یا 26 روز کاری، قابل کاهش نیست.
بیمه تأمین اجتماعی (ماده 148): اجبار کارفرما به بیمه کردن کارگر، یک قاعده امری است و توافق بر عدم بیمه، باطل محسوب میشود.
حداکثر ساعات کار (ماده 51): ساعات کار عادی در هفته (44 ساعت) و روز (8 ساعت) جزو قواعد آمره است و اضافهکاری باید با شرایط قانونی و پرداخت حق آن انجام شود.
💡 نکته حقوقی مهم: بر اساس ماده 8 قانون کار، اگر در قرارداد شرطی برخلاف قوانین آمرانه قرار داده شود، آن شرط باطل است، اما اصل قرارداد تا جایی که مغایرتی ندارد، همچنان معتبر باقی میماند.
دیدگاهتان را بنویسید